Deinze

In de eerste helft van de 20^e eeuw was Deinze een industrieel centrum van kinderwagens en speelgoed. Het werd daarom ook wel eens het Neurenberg aan de Leie genoemd. Een van die speelgoedfabrikanten was Nazaire Beeusaert. Zijn speelgoedfabriek was actief van 1921 tot 1965.

Begin januari hadden wij een afspraak met Luc Van Wanzeele, kleinzoon van Nazaire  en auteur van het boek “Speelgoed Nazaire Beeusaert, Geschiedenis van een speelgoedfabriek’ en met Gemma Beeusaert, weduwe van Julien Beeusaert, één van de zoons van Nazaire (foto).

Nazaire Beeusaert werd in Deinze in 1916, op 20-jarige leeftijd, bij de burgerlijke stand ingeschreven als “handelaar in groensels”. In 1918 kocht hij de vandaag nog bestaande villa langs de Gentse Steenweg 19 (in 1918 had die nog het huisnummer 23). Die is nog steeds in bezit van de familie Beeusaert en wordt momenteel bewoond door Gemma Beeusaert. Nazaire was op dat ogenblik nog ‘jonkman’ en niets wees erop dat Nazaire en Marie Dierick – dochter van een andere grote speelgoedfabrikant in Deinze - voor elkaar bestemd waren en later gingen trouwen. Hij liep al een tijd rond met het idee speelgoed te gaan maken. Toen hij hoorde van een techniek om uit karton licht en degelijk speelgoed te produceren, ontstond bij hem de idee speelgoedpaarden te maken.

Omdat Nazaire werd opgeroepen ‘in de klasse 19’ als soldaat in de oorlog 1914 - 1918, werd de speelgoedfabriek pas in 1921 opgestart. Er rees echter meteen een probleem. Wat zouden Nazaire en Marie gaan maken om de fabriek Dierick van de ouders van Marie niet te beconcurreren ? Nazaire maakte dus de paardjes en de familie Dierick zorgde voor de bijhorende houten paardenkar. Men ging aan de slag in een eerste atelier in de villa. Van buiten af gezien was dat rechts op de benedenverdieping. De linkerkant was het woongedeelte. Zij hadden toen 2 arbeiders in dienst.

In 1929 werd beslist het eerste echte atelier te bouwen in de grote tuin achter het huis. Die werkplaats zou later nog driemaal uitgebreid worden. In 1930 stond Nazaire als eerste Deinse speelgoedfabrikant op de toen grootste Handelsbeurs van België, de Handelsbeurs van Brussel. Eind 1939 was Nazaire de grootste paardjesfabrikant van België.

Met de oorlog 1940-1945 was de speelgoedfabriek ten dode opgeschreven bij gebrek aan karton, de grondstof voor de paardjes. Maar toen werd Nazaire Beeusaert aangesproken door Mr Gobelt, zijn contactpersoon bij het grootwarenhuis Au Bon Marché. Die stelde hem voor over te schakelen naar de fabricatie van soldaatjes. De leverancier van Au Bon Marché van die soldaatjes, een Wit-Rus uit Brussel, had er wegens de oorlogsomstandigheden de brui aan gegeven. Nazaire was aanvankelijk niet zo enthousiast over het voorstel, maar ging er uiteindelijk op in om zijn fabriek te redden, De Wit-Rus verbleef 3 weken in Deinze om opleiding te geven aan de Deinse arbeiders.

Na de oorlog werd de fabricatie van de paardjes hervat. Die evolueerden ook qua kleur, omvang en mechaniek. Maar het bleef niet bij paardjes alleen want, onder impuls van zijn zonen Julien en Romain, werd vanaf 1951 het gamma uitgebreid met forten,kerststallen en boerderijen, batimablokjes (een soort Legoblokjes) en verkleedkostuums voor kinderen.

Met Expo 58 ging het steeds minder goed met de fabriek. Dat kwam door de opkomst van het plastieken speelgoed en de introductie van de Legoblokjes uit Denemarken. In 1961 overleed zijn echtgenote plots aan een hartstilstand. Marie Dierick was 66. Daarna was Nazaire nooit meer dezelfde. Hij overlijdt op 22.9.1965. Hij was 65.

De zonen Julien en Romain Beeusaert zetten de fabriek verder maar gaan al in 1966 elk hun eigen weg. Romain sticht de firma ROMICO en zet aanvankelijk de speelgoedfabricatie verder. Hij schakelt later echter over naar de productie van open haarden en stoffen voor tuinartikels. Dit bedrijf blijft bestaan tot het jaar 2000.

Julien wordt in 1966 beheerder van de bvba Beeusaert. Hij gaat door met de fabricatie van een uitgebreide collectie speelgoed en start eveneens op een andere locatie met een afdeling groothandel. Die groothandel geeft hij later in handen van zijn zoon Dirk, die tot vandaag nog steeds de zaak leidt. Die is nu gelegen is in de Ommegangstraat in Deinze.

Auteur Luc Van Wanzeele: ‘Het boek ontstond doordat er op een bepaald moment bij antiquairs veel vraag was naar het oud speelgoed. Er werd veel geld geboden om iets te kunnen bemachtigen van Nazaire Beeusaert. Het besef van de waarde en de opwaardering van het werk van mijn grootvader bracht mij op het idee. Er ging 2 tot 3 jaar studie en opzoekwerk vooraf aan de publicatie, die in eigen beheer gebeurde, wegens gebrek aan interesse bij de uitgeverijen.”

Meer info over het boek .

Het boek sluit wonderwel aan bij de tentoonstelling ‘Binnen spelen. Buiten spelen. Geen vervlogen droom’, die vandaag zijn deuren opent in het Museum van Deinze en de Leiestreek en loopt tot 1 maart 2009. Dat is meteen ook één van de pleisterplaatsen van de ‘Dag van de Ambachten’ van morgen 1 februari.

Info over de tentoonstelling

Foto's © foto Kurt

Het stedelijk Museum Fonds De Smet in de Tolpoortstraat in Deinze wil fungeren als erfgoedhuis in het centrum van de Stad Deinze. Het wil het erfgoed dat de Stad herbergt promoten en zichtbaar maken. Daarvoor organiseert het tentoonstellingen. Zo’n tentoonstelling rond vriendschap is gepland op de Erfgoeddag op 26 april 2008, die dit jaar als motto draagt: “Uit vriendschap?!” (www.erfgoeddag.be )

Een duidelijke uiting van vriendschap in onze maatschappij zijn de poëziealbums of vriendenboeken. Het was (is) de bedoeling dat je in je poëziealbum zoveel mogelijk dierbaren een versje liet schrijven al dan niet vergezeld van een tekening. Ouders, grootouders, broers, zussen, ooms en tantes, klasgenootjes, schooljuffen en –meesters, vrienden en vriendinnen en vooral ook de prille liefdes kwamen daarvoor in aanmerking.

De Dienst Cultuur van de stad Deinze is op zoek naar deze poëziealbums voor hun tentoonstelling. Als je er thuis nog zo eentje liggen hebt, lang gekoesterd of bijna vergeten, neem dan contact op met cultuur@deinze.be of bezorg het aan de Dienst Cultuur op de derde verdieping in de Gentpoortstraat 1 in Deinze (09.381.95.14).

De speelgoedfabriek Nazaire Beeusaert uit Deinze was in de vorige eeuw in heel België gekend voor zijn paardjes, soldaatjes, kastelen, kerststallen ... Vandaag is dit oud speelgoed zeer gegeerd bij liefhebbers en verzamelaars.

Over deze speelgoedfabriek komt binnenkort een boek en een DVD op de markt. Het boek bevat bijna 700 afbeeldingen in kleur. Op de bijhorende DVD vertelt Romain Beeusaert over de fabriek van zijn vader, over hoe het allemaal begon en over de 'peetjes', dat zijn soldaatjes in papier-maché.

De DVD bevat ook de unieke getuigenis van Henri Mestdag, één van de laatste arbeiders van de speelgoedfabriek. Die geeft een demonstratie van de manier waarop soldaatjes vroeger werden gemaakt. Aan de hand van originele foto's vertelt hij alles over de fabricatie van kartonnen paardjes.

Auteur van het boek is schilder-kunstenaar Luc Van Wanzeele, hij is de kleinzoon van Nazaire Beeusaert. Het boek kost €45 en kan nu al besteld worden via onderstaande website. Een mooi nieuwjaarsgeschenk.

Meer informatie over het boek op www.vanwanzeele.com/beeusaert

Ooit was Deinze, na het Duitse Neurenberg, de speelgoedhoofdstad van Europa. Eén van de typische producten van die Deinse speelgoedindustrie was de trapauto. De familie Van Assche koestert dit industrieel erfgoed nu al meer dan 10 jaar.

Drie generaties van de familie Van Assche uit Olsene en Deinze (foto) hebben er hun levenstaak van gemaakt de klassieke trapauto’s voor het nageslacht te redden. Grootvader Jozef, zoon Geert en kleinzonen Bert en Ward verzamelen en restaureren oude trapauto’s. Hun verzameling bestaat ondertussen uit meer dan 200 stuks. Hun hele woning staat vol juweeltjes … van trapauto’s. Daar komt nu nog een heuse bijou bij.

Het begon bij grootvader Jozef, lesgever carrosserie aan het PTI in Roeselare. In 1997 werd hij aangezocht door het speelgoedmuseum van Mechelen om een trapauto van de Belgische koninklijke familie te restaureren. Als beloning voor zijn degelijk werk kreeg hij zijn eerste trapauto cadeau.

De, voorlopig, laatste aanwinst van de verzameling is een, letterlijk en figuurlijk, uniek exemplaar. De familie vond deze metalen Porsche (zie foto) in Duitsland, uitgerekend in het jaar dat Porsche 60 jaar oud werd. De Porsche werd gemaakt in 1970 door Torck in Deinze, kort voor het faillissement van het bedrijf in 1971. Deze Porsche is bijgevolg één van de laatste trapauto’s die de speelgoedfabriek heeft geproduceerd , misschien wel de laatste. Hij is in elk geval veel zeldzamer dan die andere moeilijk te vinden trapauto, de jaguar E-Type van Torck. Hiervan werden er toch 3000 stuks vervaardigd, in 2 verschillende uitvoeringen..

Wie zelf een oude trapauto op zolder mocht ontmoeten, kan bij de familie Van Assche terecht om die in zijn oude glorie te herstellen.

Meer info op Geert Van Assche en www.torck.com.

De heemkundige kring Het Land van Nevele beschikt over een tijdschrift, waarvan jaarlijks vier nummers verschijnen en een website www.landvannevele.com die ondertussen reeds meer dan 50.000 bezoekers lokte.

Het bestuur besliste om het digitale aanbod verder uit te breiden door via email geregeld een nieuwsbrief te verspreiden. Deze nieuwsbrief wordt volgend jaar voor het eerst toegestuurd en zal allerlei info omvatten: aankondiging (eigen) activiteiten in de streek, info en weetjes over lokale geschiedenis, volkskunde, erfgoed, familiekunde..., boekbesprekingen enz. De informatie zal te maken hebben met Nevele, maar ook met de omliggende dorpen en gemeenten zoals Aalter en Deinze.

Geïnteresseerden die deze gratis nieuwbrief wensen te ontvangen, kunnen hun emailadres doorspelen aan het secretariaat via info@landvannevele.com

In Deinze is er een Werkgroep Funerair Erfgoed actief, die als opdracht kreeg, op basis van recente wetgeving uit 2004 over de behandeling van vervallen grafconcessies, het te bewaren funerair erfgoed te inventariseren. Deinze heeft 13 parochies, elk met zijn eigen begraafplaats. Enkele daarvan zijn nog echte kerkhoven, waar de graven dus nog rond de kerk liggen.

Door de herinrichting van de dorpskernen van Vinkt en Astene kwamen deze twee parochies het eerst aan bod. Vooral Vinkt met zijn oorlogsgraven was een echte testcase. De ervaring die daar werd opgedaan kan dienen als basis om de andere kerkhoven te behandelen.

De graven met een lokaal historisch belang op de kerkhoven van Vinkt en Astene werden door de werkgroep in een lijst opgenomen. Deze werkgroep werkt onafhankelijk en bestaat ondermeer uit ex-monumentenwachter Marcel Adams, Luc Bauters, provinciaal archeoloog (foto), en medewerkers van de diensten Cultuur en Burgerlijke Stand en Bevolking zetelen. Angelique Chovanetz maakte van de heringerichte kerkhoven een plan op en Vic Wouters nam van alle graven een foto. Die worden digitaal opgeslagen voor het archief. De werkgroep ging bij de selectie niet over één nacht ijs.

Schepen van Welzijn Warnix Schelstraete en schepen van cultuur en plaatsvervangend burgemeester Jan Vermeulen stelden op een bijeenkomst dat de graven die op deze lijst voorkomen 50 jaar zullen bewaard en onderhouden worden door de stad. Deze termijn kan eventueel worden verlengd.

Op de kerkhoven van Vinkt en Astene komen respectievelijk 70 en 48 graven in aanmerking voor bewaring. Daarvan dienen er in Vinkt 48 en in Astene 13 verplaatst te worden. De meeste graven die bewaard worden en een nieuwe plaats krijgen zijn deze waarvan de concessie reeds is verlopen. Het zijn volgens Luc Bauters vooral de graven met een historische, artistieke, volkskundige of socio-culturele waarde. Het kan bijvoorbeeld gaan om grafstenen die herinneren aan een pastoor, een bekend persoon of een kunstenaar. Het kan ook een graf zijn met specifieke elementen eigen aan de streek, zeer esthetisch is of representatief voor een bepaalde stijlperiode. Omdat alles zo gevoelig ligt wordt de mogelijkheid open gelaten om ofwel het graf alleen ofwel met stoffelijk overschot erbij te verplaatsen.

Voor wat Vinkt betreft wordt het kerkhof naar het Martelarenplein toe volledig ontruimd en krijgt een pleinfunctie. De oorlogsslachtoffers worden geconcentreerd aan de andere kant van de kerk in de omgeving van de toegang naar de nieuwe begraafplaats en de muur der getuigenissen toe.

In Astene zijn eveneens alle graven in beeld en kaart gebracht. Bewaard blijft bijvoorbeeld een graf van de familie Leroy, oud-burgemeester, gebeeldhouwd door kunstenaar Antoon Van Parijs (foto). Een deel van het kerkhof langs de zijkant van de kerk, dat aansluit bij de Nieuwstraat, wordt na verplaatsing van de graven over de hele lengte genivelleerd en afgegraven zodat ook daar ruimte vrijkomt.

Volgens archeoloog Luc Bauters doet Deinze met deze inventarisatie van de kerkhoven van Vinkt en Astene echt pionierswerk: “ Aangezien de wetgeving vrij recent is, zijn er op dit gebied weinig of geen voorbeelden. De ervaring opgedaan in Vinkt en Astene zal op de overige kerkhoven van Deinze worden toegepast. Misschien komen andere gemeenten wel kijken naar Deinze om te leren hoe zij hun kerkhoven moeten aanpassen.”

Het thema voor de Open Monumentendag van 14 september was de stadsontwikkeling in de 20^e eeuw. Ook deze keer is het lokaal comité (foto), onder leiding van archeoloog Luc Bauters, er in geslaagd een bijzonder interessant en tegelijkertijd typisch "Deinzes" programma samen te stellen. Het lag in hun bedoeling dit jaar Petegem in het voetlicht te plaatsen.

Een belangrijk stuk van die 20^e eeuw was Deinze, eigenlijk Petegem-aan-de-Leie, het Belgische “Nürnberg”, de tweede hoofdstad van de kinderwagen- en speelgoedindustrie. Er waren toen niet minder dan 10 speelgoedfabrieken en 6 kinderwagenfabrikanten actief. Deze fabrieken en de woningen van hun directeurs staan daarom in het middelpunt tijdens deze Open Monumentendag.

Een typisch voorbeeld van 20^e –eeuwse stadsontwikkeling vinden we bovendien in de evolutie die Petegem heeft doorgemaakt. Het verplaatsen van de oude kern van Petegem naar het nieuwe Petegem is daar een mooi voorbeeld van. Zelfs een school als het KA Erasmus weerspiegelt dit in zijn diverse vestigingsplaatsen. Van op de watertoren kan je de groei van de stad met nieuwe woonverkavelingen en industriewijken uitstekend bekijken. De spoorweg en de Leie spelen in deze evolutie een belangrijke rol en mogen dus ook in het programma niet ontbreken.

Deuren en poorten die anders onverbiddelijk gesloten blijven, gaan bij deze gelegenheid nu ook weer eenmalig open : industriële gebouwen en lofts die daaraan een nieuwe bestemming gaven, directeurswoningen, schoolgebouwen, kerken, spoorwegen en een watertoren. Er is zelfs een grondboring, op de plaats waar de Kattebeek in de Leie stroomt. Misschien ben je wel getuige van een archeologische vondst.

Zoals elk jaar worden alle bezoekerspunten door een bewegwijzerde fietstocht aan elkaar geregen en ter plaatse word je telkens onthaald en gegidst door de leerlingen van het Erasmusatheneum. Er is tevens een alternatieve autoroute voorzien. Het centrale startpunt is voorzien in het Koninklijk Atheneum Erasmus aan de Volhardingslaan, waar het volledige programma wordt voorgesteld in een presentatie. KLAD (Kale-Leie Archeologische Dienst) laat je daar via een tentoonstelling kennismaken met archeologie in de 20^e eeuw.

De tocht loopt langs Nieuw Petegem, met de Sint-Pauluskerk en de nieuwe school. De gebouwen van de voormalige fabriek Torck, nu stapelplaats van de speelgoedgroothandel Beeusaert, vertellen ons de groei en de teloorgang van het bedrijf dat ooit het belangrijkste van heel Deinze was. Van daar gaat het naar de werkplaatsen van de logistieke dienst Infrabel op de plaats van het voormalige rangeerstation. Over het oude spoortraject begeven we ons naar de villa Zonnehuis aan de Gentsesteenweg, een modernistische villa die door Yvan Tuytschaever, de eigenaar van de Souplexfabriek, In de voormalige directeurswoning van Périclès (foto), naast Delhaize, gaan we binnen een kijkje nemen om kennis te maken met de indeling van een woning van kort na WO II. Daarnaast, bij de villa Beeusaert, leren we hoe een bedrijf kon starten in de living om te groeien in nieuwe gebouwen in de tuin om uiteindelijk naar de Ommegangstraat te verhuizen.

Modernisme was de stijl van Souplex en dat is ook te zien in de Bisschopstraat aan de monumentale gevel met imponerende lichtstraat van de stapelplaats. De omschakeling naar hedendaagse lofts bewijst dat ook industriële gebouwen een succesvol tweede leven kunnen leiden.

Dat brengt ons in Oud Petegem, bij de Sint-Martinuskerk en het oude gemeentehuis, en via de Machelenstraat aan de Leie voor een grondboring die de evolutie van het Leielandschap en de bijzondere ligging van Petegem zal verduidelijken. Van daar gaat het naar de watertoren.,Van op 45 m hoogte heeft men een grandioos zicht, zowel op de Leievallei als op de uitdijende stad. Dit is het, letterlijke, hoogtepunt en eindpunt van de tocht.

Meer info : www.openmonumentendag.be

In februari hebben we op deze blog al gemeld dat de eigenaar van de drie huisjes (zie foto) deze wil slopen en vervangen door een nieuw wooncomplex. Tony De Kimpe (Groenrood) en Bart Van Thuyne (CD&V) kregen toen op de gemeenteraad nog de verzekering van het stadsbestuur dat de huisjes op het Bachtekerkplein behouden zullen blijven.

Maar de eigenaar heeft nu toch een sloopvergunning gevraagd aan het stadsbestuur. De vraag is natuurlijk of het stadsbestuur haar belofte van dit voorjaar zal nakomen? Jammer toch dat men in Deinze nooit werk heeft gemaakt van een vorm van bescherming van de woningen rond het pleintje. Het verste pand op de foto bestond ooit uit twee kleine huisjes en heeft iets van een begijnhofhuisje. Het gaat terug tot de 18de eeuw en werd door de Vlaamse overheid dan ook opgenomen in de inventaris van waardevol erfgoed. 

Bezwaren tegen het slopen van de huisjes kunnen nog worden ingediend  bij het college van burgemeester en schepenen tegen 27 augustus 2008.

Foto Romcornel

Er is nu op internet een online woordenboek beschikbaar dat Algemeen Nederlands vertaalt naar een heleboel dialecten, ‘Deinzes’ inbegrepen.

Je moet maar eens proberen op deze link : mijn woordenboek 

Bovendien kan je er zelf ook nieuwe uitdrukkingen aan toevoegen ! Voorlopig staan er 32 woorden of uitdrukkingen in dit ‘Deinzes’ woordenboek. Het gaat van “aardappelen’ – Deinzes “toaten” tot “zij” – Deinzes “zulder”. Er is dus nog wat werk aan de winkel !

Ook nieuwe dialecten kunnen aan het woordenboek toegevoegd worden.

Na de zware oorlogschade in 1918 en 1940 werd de Meigemse Sint-Niklaaskerk hersteld. Blijkbaar had men nog wat stenen over en bouwde men vlak bij de kerk een openbaar toilet, eigenlijk een soort latrine. Toiletpapier moet men wel zelf meebrengen.  Als er ooit een prijs wordt uitgereikt voor het meest authentieke openbaar toilet, moet Meigem zeker meedoen.    

Foto Romcornel