Diest

Stadsdichter, of liever: stadsverteller, Marcel Van Passel heeft de laatste hand gelegd aan zijn derde stadsverhaal. Dat kreeg de titel 'Een grote meneer' mee. Van Passel las het verhaal voor bij de uitreiking van de cultuurtrofee 2008 aan Theo Melens op het Diestse stadhuis.

Comt in mynen Hof. Enkele jaren geleden nam ik die uitnodiging aan en liep door de rijzige poort van het Begijnhof. Gekasseide straatjes, een prachtige kerk, schilderachtige huisjes, ijzerzandstenen muurtjes. Op die winteravonden dompelde de aanblik van ‘dit dorp in de stad’ me onder in stilte, in melancholie en tijdloosheid. In die momenten, tussen licht en donker, waren de vroegere bewoonsters, de begijntjes, als het ware voelbaar dichtbij. Ik wou een aantal kunstenaars interviewen voor het boek ‘750 jaar Begijnhof Diest’. Het werden onvergetelijke gesprekken. De grootste verrassing voor mij was de ontmoeting met Theo Melens en zijn werk.

Deze kunstenaar werd geboren te Diest op 1 mei 1930. Hij volgde een opleiding illustratie en grafiek bij Frans Dille, figuurtekenen bij Joris Minne, keramiek bij Pierre Caille en kreeg les aan de Antwerpse Academie van niemand minder dan Olivier Strebelle. Later ging hij naar het Hoger Instituut van Architectuur en Sierkunsten Ter Kameren in Brussel. Naast zijn zelfstandige activiteit als kunstenaar was hij dertig jaar lang leraar aan de afdeling Sierkunsten in het Technicum te Antwerpen. In de Gemeentelijke Academie voor Plastische Kunsten te Merksem gaf hij enkele jaren avondonderwijs.

Hij was gehuwd met Irma Mariën. De dochters erfden duidelijk zijn talenten en die van zijn vrouw, die meer muzikaal is aangelegd. Marleen woont in Frankrijk en leeft zich uit in schilderen en grafiek. Tine woont in het Antwerpse en is docent drama. Anneliese woont in Nederland en is beeldhouwer. Hun vader, in de eerste plaats een begenadigde kunstkeramieker, schilderde ook met olieverf, maakte aquarellen, pastellen, lino’s, etsen, composities, kortom was ongelooflijk veelzijdig. Vrouw en dochters spreken met veel liefde over hem: ‘Hij was een warme man, die heel bewust leefde, enorm creatief, heel spiritueel, maar toch ook aards, want een echte levensgenieter, verdraagzaam, vrolijk, fantasierijk, nooit klagend, heel sterk geïnteresseerd voor wat we deden, kortom een Prins van een vader’.

In hun huis in de Engelen Conventstraat 8 treft men een uitzonderlijk mooie privé-collectie van zijn keramieken aan. Er hangen ook prachtige creaties, onder andere Visioen met vier apocalyptische ruiters die de gerechtigheid, de strijd voor het leven, de dood en de twijfel uitbeelden, het doek Leven, de driedimensionale compositie Strijd van water en vuur. In de tuin staat het beeld De man die het water niet kon vinden en in zijn atelier de grote compositie Liefde voor Mens en Aarde.

In het gemeentehuis van Mortsel en van Edegem bevinden zich monumentale reliëfwerken in keramiek en in de Heilige Bernadettekerk het viermetershoge Praalkruis, dat opgenomen werd in het archief van het Koninklijk Kunstpatrimonium van België. Voor het politiecentrum op de Linkeroever maakte hij een reliëf in keramiek. Voor de kapel van het Kruisherenklooster te Diest ontwierp hij met E.H. Broeder Edgar Claes een glasraam in lood en samen realiseerden ze ook de uitvoering ervan. In de Kathedraal van Koeweit hangt het bas-reliëf Sinksen. In Dubai in de Verenigde Emiraten maakte hij portretten in églomisé techniek. De buitengevel van de gemeentelijke jongensschool van Etterbeek kreeg een decoratieve muurbekleding in keramiek. Daarnaast zijn heel wat werken in het bezit van private collectioneurs in binnen- en buitenland.

Theo werd lid van de Kamer voor Ambachten en Neringen van Antwerpen. Een hoogtepunt in zijn carrière was zeker zijn deelname aan Expo ’58, waar niet minder dan twaalf werken van hem werden tentoongesteld. Het leverde hem waardevolle contacten op. Heel belangrijk voor hem was onder andere de internationale keramiektentoonstelling te Oostende, ‘Interbau’ te Berlijn, de deelname samen met zijn leerlingen aan ’s Lands Feest op de Heizel en de tentoonstelling samen met zijn dochter Marleen en schoonzoon Sylvestre in het Cultureel Centrum te Diest.

De Heemkundige Kring Mortsel publiceert kortelings over hem een uitgebreid artikel in hun jaarboek. Momenteel staan werken van Theo Melens in de stedelijke musea van Mechelen in de tentoonstelling ‘Van uw Tijd’(Kunstgrepen omtrent 58’) en in Deurne ( Antwerpen) in ‘Fifties Zilver’. Zijn faam als kunstenaar blijkt ook uit de vermeldingen in verscheidene gerenommeerde nationale- en internationale vaktijdschriften en encyclopedieën.

De jeugdschrijfster Yvonne Waegemans zei: ‘Deze man is in mijn ogen een kleine struik op een vereenzaamde vlakte, maar treedt men nader dan staat men opeens voor een brandend braambos, waaruit de stem van God opklinkt: Treed nader, maar doe uw schoenen uit, want deze kunst is heilig.’

Kennis, kunde, passie. Theo Melens had het allemaal. Zijn werk was zoals hij was en hij was zoals zijn werk. Origineel. Zichzelf blijvend. Het grootste compliment voor een kunstenaar, vind ik.

‘Liefde, Mens, Natuur, Aarde, Leven, Dood, Strijd, Twijfel, Gerechtigheid, Tijd.’ Deze thema’s hielden hem bezig. Met die thema’s werd hij de laatste jaren meer dan ooit geconfronteerd. Toch bleef hij tot op de laatste dag- hij overleed te Hasselt op 17 november 2008- heel lucide en wees zijn kinderen nog, zoals hij dat zo vaak had gedaan, op de schoonheid van de wereld en het leven. Hij had, ondanks de jaren pijn, nog altijd de kracht om te dromen.

Theo Melens had deze cultuurtrofee al veel vroeger moeten krijgen, maar zo gaat dat nu eenmaal met kunstenaars die geen grootpraters zijn, maar die liever hun werk voor zichzelf laten spreken.

Sinten lopen er dezer dagen in overvloed, santen in eigen land blijven schaars. De Cultuurraad van de stad Diest wil op bescheiden wijze, postuum, aan dat laatste iets doen. De Cultuurtrofee 2008 gaat naar Theo Melens, als kunstenaar én als mens, een grote meneer.

Stadverhaal 3
november 2008
Marcel Van Passel