Gent

2009 werd door de UNESCO uitgeroepen tot het Internationaal Jaar van de Astronomie. Het is dan immers precies 400 jaar geleden dat de Italiaanse geleerde Galileo Galilei voor het eerst een telescoop gebruikte om hemellichamen te bestuderen. Met dit initiatief wil de UNESCO aandacht vragen voor de astronomie als wetenschap, maar het moet vooral een jaar worden waarin zoveel mogelijk (jonge) mensen kunnen nadenken over hun plaats in het heelal en ze worden aangezet tot verwondering en ontdekking. De Gentenaar zocht twee plaatsen op waar er omhoog wordt gekeken: de volkssterrenwacht Armand Pien en de Universiteit Gent aan de Sterre (!) waar men binnenkort een meer dan 30 jaar oude telescoop uit de motteballen haalt.

Ook ons land werkt mee aan het IYA (International Year of Astronomy), en Gent draagt een steentje bij. Er is vanzelfsprekend het puur wetenschappelijk werk verricht aan de UGent, maar zeker ook de popularisering van de astronomie door de Volkssterrenwacht Armand Pien. Over sterrenkunde aan de UGent hebben we het volgende week. Vandaag laten we Ann Van der Eecken en Veronique De Bruyn van de volkssterrenwacht aan het woord, hoog boven de Plateaustraat, en polsten naar hun plannen voor dit speciale jaar.

We kennen natuurlijk het werelderfgoed van UNESCO, maar astronomie - een wetenschap - lijkt op het eerste zicht niet meteen op een tastbaar erfgoed?

Veronique: 'Toch past het netjes in het rijtje. Cultureel erfgoed hoeft zeker niet materieel te zijn, je hebt ook een rijk geestelijk en intellectueel erfgoed. Astronomie is een van de oudste wetenschappen, en het raakt aan voor de mens fundamentele waarden en vragen. Mensen willen begrijpen waar we vandaan komen, wat de toekomst ons kan brengen, wat gebeurt er rondom ons in het heelal... Het zou fout en kortzichtig zijn om ons enkel te concentreren op toegepaste wetenschappen. Astronomie moet mensen ook een droom geven.

Is er wel belanstelling voor astronomie bij de Gentenaars?

Ann: 'Zeker, de bezoekersaantallen stijgen nog steeds. In 2007 kregen we 6000 mensen over de vloer. Ze bezochten onze sterrenkijkdagen, belandden hier via groeps- of schoolbezoeken of kwamen een kijkje nemen tijdens een van de speciale evenementen, vooral zons- en maansverduisteringen lokken volk. Voor de scholenwerking bieden we klasbezoeken op maat, met aanvullend materiaal voor de leerkrachten. We hebben hier een prachtige 3D-projectie waarin een aantal simpele of complexe astronomische fenomenen op een ruimtelijke manier kunnen worden voorgesteld.
Een tweede belangrijke troef is zeker onze grote telescoop uit 1880. Die zorgt onmiddellijk voor een wow-effect bij de leerlingen als ze de koepel betreden.'

Veronique: 'We krijgen ook veel vragen. Kinderen willen weten of er nu al dan niet marsmannetjes bestaan, maar sommigen willen Orion zien (het sterrenbeeld nvdr), of stellen zich pertinente vragen bij de Big Bang. Opvallend is dat kinderen erg duidelijke ideeën over astronomische onderwerpen meebrengen naar de sterrenwacht. Je ziet ze dan even wat stil worden en nadenken, hun idee toetsend aan de werkelijkheid. Erg leuk!.'

Ann: 'Bezoekers komen ook meerdere keren. Dat zie je zeker bij de groepsavonden op vrijdag. Het wil dan wel eens bewolkt zijn, en vaak zie je diezelfde mensen dan later nog eens terug op een woensdagavond, om een blik te werpen door de telescopen bij heldere hemel.'

Zie je dan nog iets van de sterrenhemel vanuit hartje Gent, met alle verlichtingsplannen?

Ann: 'Voor een eerste kennismaking met de hemel zijn de maan, de planeten en kleurrijke dubbelsterren meer dan voldoende. Die kunnen we ook vanuit Gent bekijken. De rest ligt natuurlijk een stuk moeilijker. De echt geïnteresseerden zoeken noodgedwongen de donkerder plaatsen buiten Gent, en vaak zelfs buiten Vlaanderen op.'

Veronique: 'Toch heeft de centrale locatie ook zijn voordelen. We krijgen erg veel scholen over de vloer die er anders misschien nooit zouden toe komen om een sterrenwacht op te zoeken. Bovendien wordt het gemis aan sterren voor een stuk goedgemaakt door het prachtig zicht op Gent vanop ons graspleintje. Het is een magische plek, in de ban van de sterren...'

Bij astronomen denken mensen vaak aan de stripfiguur van de oudere, grijzende man, al dan niet met een punthoed. De vrouw zit echter duidelijk in de lift als ik jullie bezig zie?

Veronique (lachend): 'Euh... je hebt ze dan ook gezien vrees ik, de twee vrouwen, er mogen er gerust nog bijkomen.'

We gegeven ons naar de grote koepel voor een groepsfoto met de aanwezige medewerkers. Het regent pijpestelen buiten, dus de luiken blijven helaas dicht. In afwachting van beter weer, geven we alvast een lijstje met de hoogtepunten voor 2009 mee. We komen zeker nog terug op bepaalde onderdelen.

Speciale programma's in 2009

Naar aanleiding van het Internationale Jaar van de Astronomie worden vanaf januari de activiteiten opgedreven, met meerdere extra kijkavonden in de lente en de zomer. Daarnaast zijn er ook een aantal speciale evenementen voorzien.

• Een nieuwe 3D projectie, met focus op de ruimtevaart is in de maak. Ruimtevaarder Frank De Winne verleende zijn medewerking. Première is voorzien voor de lente.
• Op 28 maart is het opnieuw Nacht van de Duisternis, een jaarlijks terugkerend evenement waarbij ook de stad Gent een deel van de openbare en accentverlichting dooft.
• Van 2 tot 5 april wordt er tegelijk over heel de planeet de 100 uren van de astronomie georganiseerd door de Internationale Astronomische Unie. Het is de bedoeling dat er zonder onderbreking en met de klok mee, mensen naar de sterrenhemel kunnen kijken door een telescoop. In Gent zal je daarvoor op de volkssterrenwacht terecht kunnen, maar ook voor een heuse Star Party bij de nieuwe koepel op het dak van de S9 van de UGent aan de Sterre.
• Er komt een theaterstuk "Schoon zicht" over het leven van Galileo Galilei door de jonge theatergroep TG DcolT. De voorstellingen worden voorzien op 27 en 28 februari.
• Tenslotte is er een voordrachtenreeks onder de titel Cool Cosmos. Zes astronomen komen vertellen wat ze nu precies cool vinden aan de kosmos.

Meer informatie over al deze projecten kan u terugvinden op de overigens totaal vernieuwde website van de Volkssterrenwacht Armand Pien.