Home  Life  Film & DVD  dvd-besprekingen
  
Zeven films van Atom Egoyan

‘Lichtjes bizar’ is het minste wat je kan zeggen van zijn films. Maar ze zijn uniek genoeg om hun stempel te hebben gedrukt op de cinema van de jongste twintig jaar. Een snelcursus Atom Egoyan aan de hand van zeven dvd’s die Concorde Film zopas uitbracht, helaas zonder bonusmateriaal.

Egoyan_familycovHet zit in de familie - Als de films van de Canadese regisseur Atom Egoyan (47) soms nogal kil lijken, komt dat in de eerste plaats omdat een familie voor hem geen veilig nest is maar een bron van trauma’s. Het sardonische plezier waarmee Egoyan de klassieke ‘family values’ op hun kop zet, belet niet dat zijn personages emotionele geborgenheid kunnen vinden op ongewone plaatsen en dat maakt zijn films net wél warm. Een mooi voorbeeld is de tiener Van in de zwarte komedie Family Viewing (1987, 8/10). Hij is vervreemd van zijn vader, al te intiem met zijn stiefmoeder, en wanneer hij ontdekt dat papa de videobanden met zijn jeugdherinneringen hergebruikt voor huisgemaakte seksfilmpjes, besluit hij zijn eigen familie samen te stellen.

Egoyan_calendarcov Hij ziet zijn vrouw graag - Traumatiserend of niet, Egoyans éigen familie komt wel eerst. Of toch zeker zijn echtgenote: actrice Arsinée Khanjian krijgt in elk van zijn films een grote of kleine rol. Haar dikke bos zwart krulhaar is minstens even herkenbaar als Egoyans thematiek. Toen Calendar (1993, 6/10) de scheiding documenteerde tussen een fotograaf (gespeeld door Egoyan) en zijn vrouw, dachten sommige critici dat het koppel ook echt uit elkaar was. Maar beelden liegen, dat beseft Egoyan als geen ander.

Egoyan_speakingcov Voyeurs bekijken het maar - Egoyan is lichtjes geobsedeerd door onze Westerse videocultuur. Zeker in zijn vroege films zijn de camera’s en tv-schermen niet te tellen. Moderne communicatiesnufjes brengen mensen niet dichter bij elkaar, maar staan echte intimiteit juist in de weg, luidt de boodschap. En camera’s maken voyeurs van iedereen. Het verst hierin gaat Speaking Parts (1989, 7/10), een liefdesdriehoek waarin de hoofdpersonages elkaar amper aanraken. Ze hebben wel videofoonseks of ze huren obsessief films waarin een van hen figureert. En terwijl ú naar die voyeurs kijkt, wordt u zelf een hak gezet. Want hoe vaak er bij Egoyan ook seks aan te pas komt, het meeste vlees blijft off screen. Sliep uit!

Egoyan_exoticacov Strippen graag - Weinig schrijvers/regisseurs kunnen personages zo uitdiepen als Atom Egoyan. Hoe vreemd sommige figuren zich ook lijken te gedragen, ze hebben er altijd een reden voor. Stap voor stap geven ze hun geheimen bloot, als in een striptease. Figuurlijk uiteraard, maar één keer ook letterlijk: Exotica (1994, 9/10) is een meesterwerk van verlangen en rouw waarin verloren zielen elkaar kruisen in een erotische club. Wat er tussen hen was (en is), moet je geleidelijk bij elkaar puzzelen. Het verhaal springt bovendien heen en weer in de tijd – een procédé dat Egoyan wel vaker hanteert, onder meer in de thematisch verwante prachtfilm The Sweet Hereafter en het mindere Felicia’s Journey – maar dat gebeurt zo doordacht, dat het toch makkelijk te volgen is.

Egoyan_adjustercov Spanning in het lab - Omdat Egoyans films in een hypnotisch droomsfeertje baden en hogelijk onvoorspelbaar zijn, bouwen ze een heel bijzondere spanning op. Neem nu The Adjuster (1991, 7/10): een onvervalste psychologische thriller annex zwarte komedie, geïnspireerd door een expert die de schade kwam opmeten toen het ouderlijk huis van Egoyan afbrandde. De neurotische, zelfs perverse personages draaien in steeds kleinere cirkels om elkaar heen en pas na de afloop begin je de draagwijdte van hun daden in te schatten. In de woorden van de Amerikaanse filmcriticus Roger Ebert: 'Het is alsof Egoyans films stoffen injecteren in je onderbewustzijn die pas uren later beginnen over te koken, zoals een trage reactie in een laboratorium.’

Egoyan_araratcovEgoyan_nextofkincovIch bin ein Armeniër - Hoewel hij zijn Armeense roots al aanraakt in zijn debuut Next of Kin (1984, 6/10) – waarin een ongelukkige jongeman zich voordoet als de verloren zoon van een Armeens gezin – en etniciteit als een rode draad door zijn oeuvre loopt, wacht Egoyan tot 2002 om ‘de Armeense kwestie’ aan te raken. Het meest dramatische aan de genocide die omstreeks 1915 aan honderdduizenden Armeniërs het leven kostte – onder andere aan de familie van zijn grootouders – is niet dat ze plaatsvond, maar dat ze nog steeds ontkend wordt door Turkije, vindt Egoyan. Hij giet de complexe materie in Ararat (2002, 6/10), een film-over-een-film die niet echt overtuigt maar wel de bekendste Armeniër ter wereld kan strikken voor de hoofdrol. ‘Ach, het was mijn plicht om ja te zeggen tegen dit project’, laat chansonnier Charles Aznavour optekenen.

Reacties

Laat een reactie achter